حدیث چهارصد گانه امام علی علیه سلام در مورد تریت فرزند 96/3/24

حدیث چهارصد گانه امام علی علیه سلام در مورد تریت فرزند

الف-کودک در سنین اول زندگی خود فاقد هر گونه ادراکی است. اما احساس او کامل است. در مورد خالی الذهن بودن کودک از ادراک، خدای تعالی در قرآن کریم، سوره نحل آیه 78 میفرماید: خداوند شما را از شکم های مادرانتان خارج کرد در حالی که چیزی نمیدانستید.» کلام خداوند متعال از خالی الذهن بودن قلب و ذهن کودک از هر گونه آگاهی و ادراک میباشد. به تدریج که کودک رشد میکند؛ اطلاعات و ادراکات محیطی؛ ذهن او را فرا میگیرند. ذهن و قلب کودک همچون آینه شفاف است که هر گونه محرکی را در خود منعکس میسازد.

ب) ضرورت تسریع در تربیت فرزندان از دیدگاه امام علی علیه السلام :علی علیه السلام مربی بزرگ بشریت در منشور تربیتی خود به امام حسن مجتبی علیه السلام به این نكته مهم و ظریف توجه نموده و دیدگاه تربیتی گران سنگی ارائه نموده است؛ آن حضرت فرموده اند: "فرزند دلبندم! چون دیدم سالیانی راپشت سر نهاده و به سستی در افتاده ام، بدین وصیت برای تو مبادرت نموده ام و خصلت هایی رادر آن بر شمردم پیش از آنكه مرگ بشتا بد و مرا دریابد و آنچه در اندیشه دارم به تو ناگفته ماند یا اندیشه ام همچون تنم نقصان بهم رساند یا پیش از نصیحت من پاره ای خواهش های نفسانی بر تو غالب گردد یا فریبندگی های دنیا تو را بفریبد و همچون شتری گریزان و نافرمان باشی. و به درستی كه دل جوان همچون زمین ناكشته است، هرچه درآن افكنند، بپذیرد. پس به ادب آموختنت پرداختم پیش از آنكه دلت سخت شود و خِرَدت هوایی دیگر گیرد..." / نهج البلاغه، نامه 31، ص297 در قسمت دیگر آن، مي فرماید:"... چون به كار تو چونان پدری مهربان عنایت داشتم و بر ادب آموختنت همت گماشتم، چنان دیدم كه این عنایت در عنفوان جواني ات به كار رود و در بهار زندگانی كه نیتی پاك داری و نفسی صاف و بي آلایش..." / همان، ص298

ج) هدف نهایی از تربیت فرزند:در نظام تربیتی اسلام بحث اهداف از كلیدي ترین مباحث بوده و جایگاه مهمّی در آن دارد چرا كه بدون داشتن هدف و تعیین آن، امكان برنامه ریزی و نیز ارزیابی فعالیت های تربیتی به آسانی ممكن نیست. در تربیت فرزندان آن هم در جامعه اسلامی، داشتن هدف های الهی بسی مهمّ و تعیین كننده است.اكنون سؤال این است كه در نظام تربیتی اسلام هدف از تربیت چه باید باشد؟ آیا هدف صرفاً تولید نسل و افزودن بر اعضای جامعه است؟ آیا هدف صرفاً پرورش فرزند سالم است؟ آیا هدف تربیت نیروی انسانی برای تداوم جامعه اسلامی و به انجام رسانیدن امور آن است؟ و یا اینكه علاوه بر اینها، اهداف مهمتر و مقدس تری وجود دارد؟ و بالاخره از دیدگاه بزرگ مربی اسلام، علی علیه السلام هدف از داشتن فرزند و تربیت آن چیست؟

با نگاهی به دیدگاه ها و سیره تربیتی علی علیه السلام آشكار مي شود كه در نظام تربیت اسلامی هدف نهایی از تربیت، رسیدن فرزند به مقام اطاعت وعبودیت الهی است، هدف نهایی، تربیت انسانی است كه مطیع پروردگار و تسلیم درآستان او باشد. امیرمؤمنان علی علیه السلام درضمن حدیثی پیش از تولد فرزند، هدف نهایی از تربیت را به طور غیر مستقیم بیان نموده و به راستی آن حضرت در سفره تربیتی خویش بدین هدف تحقق بخشیده و فرزندان خود را با توجه به آن، تربیت نموده اند. مرحوم ابن شهرآشوب به سند خود از آن حضرت نقل مي كند كه فرمود:"من از خداوند خویش طلب فرزندان زیبا چهره و نیكو قامت ننموده ام، بلكه از پروردگارم خواسته ام فرزندانم مطیع او باشند و از او بترسند تا وقتی با این صفات به آنها نظر افكنم مایه چشم روشنی من باشند." / بحار الانوار،ج104، ص98

مبحث دوم: ابعاد تربیت از دیدگاه و سیره امام علی علیه السلام:انسان موجودی است كه از ابعاد گوناگون برخوردار است و به تبع آن تربیت نیز ابعادی دارد كه خود به اقسامی تقسیم مي گردد: تربیت اخلاقی، تربیت دینی، تربیت جسمانی، تربیت اجتماعی و... درسیره تربیتی نخستین امام شیعیان نیز این ابعاد و انواع تربیت مورد توجه واقع گردیده

تربیت دینی:مراد ما از تربیت دینی محدوده خاصی است، هر چند تربیت دینی به یك معنا بسیار عام و گسترده است و شامل همه ابعاد وجودی انسان مي گردد امّا در اینجا، مراد از تربیت دینی، مقابل تربیت اخلاقی، اجتماعی و سایر ابعاد است و عمدتاً حوزه مربوط به عقاید و احكام عبادی از دین را شامل مي گردد. تربیت دینی به این معنا در سیره تربیتی امام علی علیه السلام از اهمیت خاصی برخوردار است و در ذیل به نمونه هایی از آن اشاره مي كنیم:

1 - نماز:یكی از بارزترین مصادیق تربیت دینی و بلكه مهمترین نمود آن در حوزه احكام و عبادات، نماز است. نماز بزرگترین فریضه الهی وپیش درآمد قبولی سایر اعمال و عبادات است. علی علیه السلام در طول عمر با بركتشان زیباترین جلوه ها را در نماز به نمایش گذاشتند، او در حالت جنگ و صلح، بیماری و سلامت، در خانه و مزرعه، برمسند حكومت و خانه نشینی 25 ساله و در همه حالات و شرائط، نماز مهمترین عمل او بود و فرزندان خود رابدان سفارش مي نمود. در وصیتی به امام حسن علیه السلام و تمامی خانواده و فرزندانش آنها رابه نماز سفارش كرده مي فرماید: "از خدا بترسید، از خدا بترسید درباره نماز زیرا كه نماز بهترین كارها و ستون دین شماست .آن حضرت فرمود: "در كودكی به فرزندانتان نماز راتعلیم دهید و هنگام بلوغ، آنان را به نماز وا دارید."فریضه نماز درتربیت دینی چنان مهم است كه حتی در پیش از بلوغ، تنبیه مختصر فرزند به خاطر ترك آن، روا دانسته شده است. علی علیه السلام خطاب به یكی از اصحاب فرمود: "كودكان اهل خانه ات را با زبان به نماز و طهارت تأدیت نما و وقتی به سن ده سالگی رسیدند، آنان را بر ترك آن، تنبیه بدنی نما ولی از سه بار بیشتر تجاوز نكند

2 ـ آموزش قرآن:قرآن كتاب آسمانی و مهمترین منبع اسلامی است، قرآن سرچشمه معارف الهی است و در تربیت دینی جایگاهی بس عظیم دارد. علی علیه السلام در نامه تربیتی خود به فرزندش امام حسن علیه السلام بعد از آنكه براهمیت تربیت و تسریع در آن تأكید مي نمایند، نخستین اقدام خود را تعلیم و آموزش قرآن و معارف و احكام حلال وحرام آن بیان مي كند: نخست تو را كتاب خدا بیاموزم وتأویل آن رابه تو تعلیم دهم و شریعت اسلام و احكام آن را از حلال و حرام بر تو آشكار سازم و (درآغاز) به چیزی غیر از قرآن نپردازمآن حضرت در توصیه به فرزندش محمدبن حنیفه، فرمود: "...برتو باد به خواندن قرآن و عمل كردن به آنچه در آن است و اینكه به مقررات و دستورات حلال و حرام آن و امر و نهی آن پایبند باشی. همچنین خواندن قرآن رادر شب و روز و هنگام تهجّد برخود لازم بدانی چرا كه قرآن عهد نامه اي است از سوی خداوند تبارك و تعالی به خلق خود، پس واجب است بر هر مسلمانی كه در هر روز به عهد نامه خود بنگرد ولو پنجاه آیه باشد

3 ـ تعلیم دعا:در تربیت دینی، دعا و درخواست از خداوند جایگاه ویژه ای دارد. دعا ابزاری است كه بنده را به خالق پیوند مي دهد و از طریق آن، نیازهای فردی و درونی خویش را با خداوند قادر متعال در میان مي گذارد و در پرتو آن به سكون و آرامش نایل مي آید. علی علیه السلام در سیره تربیتی خویش به عنصر دعا اهمیت زیادی قائل شده اند. آن حضرت هم دعا هایی را به فرزندان خود تعلیم مي دادند امام حسین علیه السلام مي فرماید: "پدرم مرا به خواندن دعای جوشن كبیر و حفظ و بزرگداشت آن توصیه نمودند و سفارش كردند كه در هنگام وفاتشان آن را بر كفنشان بنویسم و آن را به خانواده ام تعلیم دهم و آنان را بر خواندن آن برانگیزانم."

4 - آشنایی با علوم اهل بیت علیهم السلام:آشنا نمودن فرزندان با علوم اهل بیت علیهم السلام و سخنان و عقاید مربوط به آنان، از جمله عناصر مهم تربیت دینی در فرهنگ شیعی و علوی است. بر والدین ضروری است كه ضمن آشنا نمودن اجمالی آنان با مذاهب اسلامی عقاید حقّه شیعه را به آنان تعلیم دهند و بذر محبت اهلبیت علیهم السلام را در دل های آنان بیفشانند و آنان را با معارف غنی، متقن و روشنگر اهلبیت علیهم السلام آشنا نمایند. تعلیم معارف و محاسن دانش ناب اهل بیت علیهم السلام به فرزندان آنها را در حریم امن عقیده قرار داده و از آثار شوم هجوم عقاید و اندیشه های ناپاك مصون مي دارد. مرحوم صدوق با سند خود در حدیث چهارصدگانه از علی علیه السلام نقل كرده است كه حضرت فرمود:" به كودكان خود آن مقدار از دانش ما كه به حال آنان مفید است، تعلیم دهید تا اندیشه و نظر مرجئه برآنان غالب نگردد

5 ـ رعایت آداب و سنن اسلامی در هنگام تولد فرزند:در سیره تربیتی معصومین علیهم السلام از لحظه تولد نوزاد، فعالیت های تربیتی آغاز مي گردد و با اینكه نوزاد توان بالفعل درك اشیاء و اعمال را ندارد امّا در عین حال انجام برخی آداب و مراسم برای تربیت صحیح او درآینده مؤثر است، از این رو علی علیه السلام در ضمن حدیث چهارصدگانه خود به اصحابش، آنان را به انجام این آداب در هنگام ولادت فرزندانشان توصیه نموده اند:"...در روز هفتم برای فرزندانتان عقیقه نمایید و به مقدار وزن موهای سر فرزندتان نقره صدقه دهید. رسول خدا صلي الله علیه و آله نسبت به حسن و حسین و سایر فرزندانش اینچنین رفتار نمودو در قسمت دیگر حدیث مي فرماید:" فرزندان خود را روز هفتم ختنه كنید و گرما و سرما شما را از این كار باز ندارد كه این باعث پاكیزگی بدن نوزاد است. گروه خانواده جام نیوز

برچسبها: امام علی علیه سلام Tتریت فرزند

+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و چهارم خرداد ۱۳۹۶ساعت 4:42 توسط امور فرهنگی |