سبک زندگی جاهلی در عصر اسلامی 1403/5/7

سبک زندگی جاهلی در عصر اسلامی

اصطلاح جاهلیت به دوره فترت پیش از اسلام و فتح مکه اطلاق می شود؛ اما اصطلاح قرآنی آن ناظر به هر گونه عقاید و رسوم و سنت هایی است که بر اساس ساختار غیر دینی سامان گرفته و ریشه در بی خردی و خرافات بی برهان عقلی و نقلی دارد.جاهلیت به این مفهوم عصر و زمان و دوره و مکان و قوم و قبیله و نژاد نمی شناسد؛ بنابراین فرهنگ و سبک زندگی جاهلی ممکن است در هر زمانی و مکانی و در میان هر قوم و ملتی بروز و ظهور کند؛ چنان که امروزه نیز فرهنگ جاهلی نه تنها در میان غیر مسلمانان، بلکه حتی در میان مسلمانان خودش را نشان می دهد و مسلمانان نیز اگر در همه ابعاد زندگی یا عقیدتی بر اساس فرهنگ جاهلی عمل و رفتار نکنند، ولی نشانه های از فرهنگ و سبک جاهلی را می توان در عقاید مشرکانه یا رفتارهای ضد شریعت آنان یافت تا جایی که گویی فرقی میان مسلمان و غیر مسلمان در فرهنگ و سبک زندگی آنان نیست و به نوعی در «وحدت فرهنگی» جهانی غرق شده اند که ابزارها و فن آوری های نوین ارتباطی و رسانه آن را تسهیل کرده و نوعی گفتمان فرهنگی غالب را رقم زده است.خطری که امروزه مسلمانان را تهدید می کند همین تهاجم فرهنگ جاهلی است که از طریق رسانه ها و گفتمان حاکم فرهنگی بر جهان ارایه بلکه تحمیل می شود. فشار گفتمانی فرهنگ جاهلی جهانی امروزه به طور عمل می کند که هر کسی تلاش دارد تا در ساختار «شکلی» همرنگ جماعت شود تا از رسوایی عدم همرنگی برهد و سری در میان سرها داشته باشد؛ این در حالی است که گفتمان فرهنگ جاهلی و سبک زندگی آن بر پایه عقاید باطل و فلسفه مادی سامان یافته که با فلسفه و سبک زندگی قرآنی در تضاد کامل است.جاهل بی خردی است که تعقل و تفکر و برهان را کنار گذاشته و بر اساس ظنون عمل و رفتار می کند؛ این گرایش به عدم تعقل و تفکر و برهان عقلی به سبب دفن و دسیسه نفس مستوی الهی و فطرت الهامی است؛ زیرا وقتی این گونه شود، قلب که مسئولیت تعقل و تفقه و تفکر و نیز گرایش ها و گریزش های صحیح و درست را دارد، مختوم و مطبوع شده و کارکردهای فطری خویش را از دست می دهد. این گونه است که شخص نه تنها درک و فهم درست و صحیح از حقایق هستی نخواهد داشت، بلکه تا جایی گرفتار وارونگی فکری و گرایش می شود که افساد را عین اصلاح می داند و در ساختار بی شعوری و عدم درک حقایق به جنگ برهان و عقل و تفکر و تعقل صحیح و داده های آن می رود و زندگی خویش را بر مدار و محور خرافات و سنت ها و رسوم های ضد ارزشی اخلاقی سامان می دهد. از نظر قرآن، جاهلیت به این معنا در هر جایی و زمانی ممکن است ظهور و بروز کند و مختص به عرب جاهلی پیش از اسلام یا فتح مکه ندارد.یهودیان در عصراسلامی خواستار آن بودند تا پیامبر(ص) درباره آنان بر اساس فرهنگ جاهلی قضاوت و داوری کرده و حکمیت نماید. بر اساس گزارش های روایی، یهودیان اگر حکمی بر ضد ضعیفانشان بود آنان را به اجرای حکم وادار می کردند و اگر بر ضد اقویا و اشرافشان بود آنان را مواخذه نمی کردند.از نظر قرآن، فرهنگ جاهلی، در افراد جامعه اوصاف و رفتارهایی را موجب می شود که جزو ملکات و شاکله شخصیتی افراد آن جامعه می شود. از همین روست که مردم گرفتار فرهنگ جاهلی دارای صفات و اوصافی چون: تعصب و حمیت نسبت به قوم و نژاد و زبان و آداب و رسوم خویش بوده،اصرار و پافشاری نسبت به مرام و مسلک های باطل و خرافی، تقلید کورکورانه از نیاکان، اصرار بر شرابخواری و ترویج آن، گرایش به فحشاء و منکرات، گرایش به ضلالت و گمراهی از حق و اسلام و شرایع آن، گرایش به تکاثر در قدرت و ثروت به عنوان مهم ترین ارزش های اجتماعی، گرایش به تعبیض جنسیتی میان دختر و پسر، بدعت در احکام بر اساس امور خرافی(مائده، آیات 103 و 104)، توجه و اهتمام ویژه به جاذبه های جنسیتی و خودنمایی و تفاخر بر اندام یا بخشی هایی از آن، جنگ و خونریزی برای کسب غنایم جنگی و ثروت و قدرت، ننگ شماری دختر و استثمار و استفاده جنسی از زن، اکراه و اجبار دختران بر فحشاء و کسب درآمد، قتل دختران و زنده به گور کردن آنان و امروزه در قالب سقط جنین، بیزاری از ازدواج با دختران یتیم و اعراض از آن، خصومت و دشمنی در میان مردم، روحیه و رویه تجاوزگری، عبادت های خرافی هم چون کف و سوت زدن ، آدم ربایی ، استعاذه و پناهجویی به جن ، تفأل به تیرهای مخصوص به نام ازلام، تقسیم و تعیین سهام هر کسی با قمار و تیرهای مخصوص، خوردن گوشت خوک، خون، حیوانات مرده و مردار، خوردن جنین مرده دام، رباخواری ،عدم سوارشدن بر برخی از چارپایان، بازی شطرنج، فرزندکشی، کشتن فرزند به سبب ترس از فقر و تنگدستی و خورشت های رنگارنگ،قتل بی گناهان، قربانی بر بتان، تحریم خوردن گوشت قربانی، قمار، ورود بی سلام به خانه دیگران، ورود بی اذن به خانه دیگران،ورود ناگهانی به خانه دیگران، اختصاص و نیز وقف سهمی از درآمدها از زراعت و چارپایان برای بتان،استفاده کالایی از زن، منع زنان از ازدواج به طمع ارث بردن از آنان، خودآرایی و حضور بدون پوشش در میان مردم، گرایش به انحراف اخلاقی و جنسی در میان زنان، نسبت دادن فرزند حاصل از زنا به شوهر خویش، سرقت از شوهر،گرایش به شعرهای بی پایه و بی حکمت، نامحدود بودن دفعات طلاق رجعی، وجود نداشتن عده طلاق، طلاق همسر به صروت ظهار، جلوگیری از ازدواج زنان مطلقه و مانند آنها از مهم ترین روحیات و رویه ها و رفتارهای نابهنجار فرهنگ جاهلی است که در هر عصر و مصری می تواند تکرار شود و اختصاص به دوره یا جایی ندارد.از نظر عقایدی نیز گرفتاران به فرهنگ جاهلی در هر عصر و مصری گرفتار عقاید باطلی چون: الوهیت جن، انکار آخرت، انکار رسالت پیامبران، انکار معاد و بازگشت مردگان به اجسام، شرک افعالی و حاکمیت غیر خدا در تدبیر و ربوبیت و پروردگاری هستی، اعتقاد به پروردگاری و ربوبیت جن، عبادت جن، پناهجویی به جن برای امنیت و آرامش، اعتقاد به غیب دانی جنیان، ستاره پرستی، باور و اعتقاد به تاثیر ستارگان در فقر و غنای انسان، اعتقاد به دختر داشتن خدا، گرایش به کهانت و استمداد از جن برای اخبار غیبی و کارهای شگفت و مانند آنها بودند که می تواند در جهان معاصر یا هر زمانی دیگر تکرار شو.آیت الله خلیل منصوری